Dekalog wikifandomu

Sprzątając hasła o mitologii Tolkiena zauważyłem, że wikipedyści nie wypracowali jeszcze wielu kwestii dotyczących opisywania fikcji, a co gorsza kształt bardzo wielu haseł przeczy podstawowym zasadom Wikipedii. Piszę ten tekst z myślą, że przekuję go w esej, dopracuję, rozszerzę i wywalczę dla moich tez (obecnie dziesięciu, stąd dekalog) status zaleceń. To, co piszę, wynika z dokładnej znajomości zarówno tego, co powinno być, jak tego, co jest. W końcu uzurpuję sobie prawo do tytułu specjalisty i genii rebus fictiosarum (łac. opiekuna artykułów dotyczących fikcji)…

Zanim się, Czytelniku, weźmiesz za pisanie hasła o czymś fikcyjnym, przeczytaj WP:Encyklopedyczność i może WP:CWNJ na drugie śniadanie. Ci, którzy nie przeczytali tego pierwszego, mają problem z…

1. Ustaleniem, co nadaje się do Wikipedii

Są trzy możliwości: a) fikcyjny byt jest opisany w osobnym haśle, b) opisany niesamodzielnie, w sekcji hasła nazwanego szerzej c) nie zasługuje na znalezienie się w Wikipedii.

Można opisać byt osobno, jeśli on sam jest encyklopedyczny. Co to znaczy – przeczytaj moją notatkę pt. Encyklopedyczność. Enigma wikipedystów. Myślę, że byt fikcyjny to taki, na podstawie którego powstały utwory pochodne: inne książki, parodie, teksty krytyków… Utworem pochodnym nie jest oczywiście ilustracja na Kwejku. Kiedy można X opisać jako część hasła Y, a kiedy X już się nie nadaje do Wikipedii, tego niestety jeszcze nie wiadomo. Dziś np. mamy króciutkie zdanie o Wywarze Dekompresyjnym w artykule Eliksiry w cyklu Harry Potter. Jakie ten wywar ma znaczenie – nie wiadomo.

Przeczytaj WP:OR i uważaj na następne kwestie:

2. nie domyślaj się tego, co nie jest napisane wprost

Pamiętam, jak kol. Duży Bartek powiedział mi kiedyś, że za to lubi Tolkiena, że ma subtelną gradację od tego, co jest pewne do tego, czego zupełnie nie wiadomo. To, że „pieśni podają, że…” nie znaczy, że „na pewno…”, „prawdopodobnie…”, „możliwe, że…”. A przecież wikipedysta nie wychodzi poza to, co przekazał autor. Inne przykłady: Hermiona Granger zmiotła zaklęciem Fenrira Greybacka z ciała Lavender Brown. Ale jeśli nie ma pewności, czy ta nie żyła (jeśli J. K. Rowling nie sprecyzowała tego w pozaliterackiej wypowiedzi), to wikipedysta nie może sam się domyślić i napisać, że Lavender (prawdopodobnie/możliwe, że/…) zginęła w czasie bitwy o Hogwart. Stanisław Wokulski przepadł i nie można napisać, co się (prawdopodobnie/najpewniej/…) mogło stać.

3. nie tłumacz nazw nieprzetłumaczonych

Można podać ich znaczenie, o ile takie jest opublikowane. Wiadomo, że Legolas to Zielony liść, tak powie każdy, kto liznął trochę sindarinu. Ale Beauxbatons to nie Piękne Patyki. Aż się boję ew. tłumaczenia Misselthwaite. Encyklopedia nie może tworzyć nazw, wolno jej tylko przytaczać to, co istnieje poza nią. Szczytem amatorstwa jest pisanie, że Beauxbatons wymawia się „bobatą”. Jeśli nie znasz IPA, nie dotykaj wymowy.

Przeczytaj też WP:POV i odtąd

4. nie oceniaj, jakbyś pisał recenzję czy rozprawkę

Encyklopedia przytacza suche fakty, nie dodaje niczego ponad. Czytelnik sam musi wyrobić sobie zdanie, czy woli Wolanda z „Mistrza i Małgorzaty”, czy prokuratora Denta z „Batmana”. Wystrzegamy się własnych interpretacji, ale też spojrzenia na bohatera oczami czytelników. To może być trudne. Najtrudniej jest opisać obiektywnie biało-czarne charaktery. Jednak to nie zmienia faktu, że encyklopedysta bezwzględnie musi pisać obiektywnie.

5. nie opisuj z pozycji jednego punktu w czasie i miejscu akcji

Wyobraźmy sobie sytuację: akcja toczy się przez 20 lat, następnie sześćdziesięcioletnia przerwa i znów kontynuacja fabuły. Przez ten czas dzieci zdążyły się zestarzeć, klify zmienić swój kształt, łąki pokryły lasy, lasy wykarczowano. Nie powinno się więc opisywać dziecka z pierwszej części fabuły tak, jakby zawsze było dzieckiem, a lasu tak, jakby zawsze rósł. Na przykład wikipedysta powinien pisać o Peregrinie Tuku, a nie o opisanym we „Władcy Pierścieni” niesfornym, młodym jeszcze Pippinie. Także Hogwart nie zawsze miał tysiąc lat, więc lepiej napisać, że „w czasie akcji Harry’ego Pottera Hogwart był już starym zamkiem”.

6. nie opisuj z pozycji „dobrej strony” ani o „dobrej stronie”

Mam nadzieję, że nie wymaga to większego komentarza. Pisanie o „dobrej” i „złej” stronie ma sens tylko wtedy, kiedy autor wyraźnie określił na czarno-biało: jednych jako „dobrych”, drugich jako „złych”. Tak jest np. u Tolkiena w przypadku Valarów i Morgotha. Są to sytuacje dość rzadkie, literatura woli światy przedstawione w skali szarości (słynny Sauron nie był całkiem zły!) Kompletną przesadą jest więc pisanie o Zakonie Feniksa jako „stronie dobra”, a śmierciożercach jako „stronie zła”.

7. unikaj autorskich przymiotników wartościujących

I w ogóle stylu autora tego, o czym piszesz. To jest sprzeczne zasadą neutralności encyklopedii, i jak mawiała moja polonistka, charakterystyczne dla uczniów. Uwaga, lekko koloryzuję, ale naprawdę leciutko: Konrad twórcą się urodził i chciał wylecieć z gwiazd kołowrotu, natomiast Roland jest mężny i przed bitwą obrócił swe oblicze ku słodkiej Francji. Słowacki wielkim poetą był, a Rzeka była wierna. I to jest neutralność…? Pokrewny jest tutaj problem pisania o bohaterach używając tylko imienia (tak, jak pisał autor), a więc np. kocha się w Harrym, od kiedy ujrzała go przed wejściem na peron 9 i ¾. Jest to łamanie ogólnej zasady, w myśl której o osobach nie pisze się w Wikipedii wyłącznie po imieniu.

8. nie pisz „my” mając na myśli czytelnika

Czytelnik encyklopedii to ktoś inny, czytelnik książki to ktoś inny, autor tekstu w encyklopedii to ktoś jeszcze inny. Tymczasem edytorzy Wikipedii lubią stawiać znaki równości i wychodzi, że encyklopedia nie przedstawia faktów, tylko relacje czytelnika książki kierowane potencjalnemu czytelnikowi książki.

I na koniec częste błędy kardynalne:

9. nie streszczaj fabuły

Bardzo częsty błąd. Opisujemy postać X, więc piszemy dosłownie wszystko, co o niej wiemy, wszystkie wątki fabuły (pierwszy błąd), zahaczamy o wątki niedotyczące jej bezpośrednio (drugi błąd). Tak np. Celeborn miał córkę Celebríanę, która wyszła za mąż za Elronda Półelfa. Następnie wypłynęła za morze, gdyż zmęczona była Śródziemiem. Powodem było także cierpienie, jakie zadali jej orkowie. Cytat z hasła o Celebornie, nie o Celebríanie, jak by się wydawało. Także Ginny Weasley została opisana z pieczołowitością godną encyklopedii fanowskiej. Zanotowano najmniej znaczące jej wystąpienie w fabule, z całym tłem akcji i oceniającymi komentarzami autorstwa wikipedysty (OR).

Jak więc pisać? Najlepiej opisać tylko tyle, ile jest potrzebne do uznania bytu za encyklopedyczny: podstawową charakterystykę, podstawowe informacje od autora, komentarze krytyków, informacja o ekranizacji, grach komputerowych itp. Na przykładzie ekranizacji: wystarczy napisać, że zekranizowano „Quo vadis” bez wnikania, że Sienkiewicz nie wspominał o adidasach na nogach Rzymian.

10. daj do zrozumienia, że opisujesz fikcję

Także bardzo częsty błąd. Stosuj czas przeszły, nie teraźniejszy. W definicji napisz, że jest to fikcyjne miasto, postać z powieści X, fikcyjna umiejętność itd. Inaczej ma się wrażenie, że Anatewka jest tak realna, jak Władywostok, a oklumencja jak gra na pianinie.

Advertisements

1 thought on “Dekalog wikifandomu”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s